|
Pagina nueva 1
O
estudo da evolución dos dereitos da muller no marco do desenvolvemento
constitucional español, o noso principal obxectivo, fai necesario que se
precisen e aclaren certos conceptos previos.
1. Qué é unha constitución?
·
Lei
fundamental dun Estado.
·
Establece o réxime e a forma política do Estado.
·
Inclúe
catálogo de dereitos e liberdades fundamentais dos cidadáns.
·
Inclúe
sistema de separación ou equilibrio de distintos poderes do Estado e
institucións que o exercen:
o
Poder
lexislativo (Parlamento ou Cortes).
o
Poder
executivo de gobernar (Goberno).
o
Poder
xudicial (Tribunais de xustiza).
·
Debe
concretar as prerrogativas do xefe do Estado.
2. Características dunha constitución:
·
Soberanía nacional: debe estar elaborada polos representantes dos cidadáns.
·
División de poderes: debe establecer unha organización e separación dos poderes
do Estado: lexislativo, executivo e xudicial.
·
Dereitos e liberdades: debe conter de forma expresa os dereitos, deberes e as
liberdades dos cidadáns.
3. Contidos dunha constitución:
·
Principios e valores constitucionais. Dereitos e deberes dos cidadáns.
·
Organización, competencias e funcionamento dos poderes públicos.
4. Cando xorden as constitucións?
·
Século
XVII. Revolución Inglesa. (Locke, Berkeley, Adam Smith).
·
Desenvolvemento das ideas políticas ilustradas no período prerrevolucionario.
Rousseau, Voltaire, Montesquieu.
·
A
primeira constitución foi a dos Estados Unidos de América de 1787. Contía os
principios básicos:
o
Soberanía popular.
o
División de poderes.
o
Dereitos e liberdades dos cidadáns.
o
Tipo de
réxime político.
o
Organización do Estado.
·
1791.
Constitución francesa.
1.
A
HISTORIA POLÍTICA DE ESPAÑA NO SÉCULO XIX:
-
é
imposíbel a “modernización política” en España?
§
uns
conflictos normais e superados noutras nacións parece que en España
“perpetúanse”
§
Así por
exemplo as tres guerras carlistas de 1832 a 1857.
-
Carácter “proverbial” da inestabilidade do século XIX
§
Coñécense case “todos os rexímenes políticos”.
§
Os
diferentes momentos serían:
a)
Constitución de Cádiz de 1812
-
Aprobada polas Cortes convocadas pola Rexente en 1810.
-
A
Rexencia sustitúe á Xunta Suprema Central (que concentraba a lexitimidade
popular das Xuntas Provinciais).
-
Consagra:
§
A forma
monárquica de goberno.
§
Establece a división de poderes.
§
E a
confesionalidade católica do Estado.
-
Define
a “nación española”: é a unión dos españois dos dous lados do Atlántico.
b)
Fernando VII, chega en 1814
-
É
abolida a constitución
-
Neste
intre arranca a reivindicación de restaurala.
-
A súas
liñas:
§
Restabelecemento do Absolutismo.
§
Supresión das libertades.
§
Caos na
Facenda.
§
Devolución da primacia á Igrexa Católica.
c)
Sublevación de Rafael Riego
-
Estabelecemento dun réxime liberal.
-
Fernando VII é obrigado a acatar a Constitución de 1812.
-
Iníciase o “trienio constitucional”.
d)
Restauración Monárquica Absoluta en Fernando VII
-
Pola
chegada de “os cen mil fillos de San luis”.
-
Ao
mando do duque de Angulema.
-
Enviados pola Santa Alianza.
-
É a
“decada Ominosa” de 1823 a 1833:
§
Persecución dos liberais.
§
Perda
de posesións en América (agás Cuba e Porto Rico).
§
Fráguase o conflicto que acaba nas guerras carlistas: problema sucesorio de
Fernando VII.
e)
Rexencia de Mª Cristina
-
Liberalismo doutrinario: prosperidade da burguesía por mor da leis de
desamortización.
-
Estatuto Real de 1834:
§
Sistema
bicameral: unha non electiva e a outra por censo reducido.
§
Primacia do Rei sobre as Cámaras.
f)
Sublevación da Granxa en 1836
-
Obrígase á Rexente a xurar a Constitución de 1812.
-
Pouco
despois promúlgase a Constitución de 1837. Implica un pacto entre moderados e
progresistas, definidos ambos polos seguintes rasgos:
§
Progresistas: pola declaración unitaria de dereitos. E referencia á “Soberanía
Nacional” (recólleo da Constitución de 1812).
§
Moderados: polo bicameralismo (a de 1812 era unicameral). O carácter híbrido do
Senado. E o carácter restrinxido do censo no congreso.
g)
A Rexencia de Espartero
-
Foi o
resultado da crise política do sistema.
-
E o seu
final coincide co inicio da “década moderada”.
h)
A “década moderada”
-
É un
retroceso socio-político respecto do Réxime de 1837.
-
E
apróbase a Constitución de 1845:
§
Supón
unha reforma da de 1837, aínda que sustancial.
§
Aumenta
a prerrogativa rexia.
§
O
Senado perde o seu carácter híbrido e faise por designación real.
§
Réstanse moitas facultades ao Congreso.
i)
A “ Vicalvarada”
-
Iníciase o bienio progresista.
-
Redáctase un proxecto de Constitución de 1856 (constitución nonnata, non entrou
en vigor).
-
Foi un
texto progresista como respota ao carácter partidista e unilateral de 1845.
j)
Non entrou en vigor a de 1856 polo pronunciamento de O’Donnell
-
Disolve
as Cortes.
-
Restabelece a Constitución de 1845.
-
Iníciase o período moderado máis longo do século XIX.
k)
Revolución Gloriosa de 1868
-
Surxirá
a constitución de 1869 (a máis democrática ata ese momento):
§
Sufraxio Universal.
§
Parlamento electivo.
§
Declaración ampla de dereitos.
-
Derrocamento de Isabel II.
-
Asasinato do xeneral Prim.
-
Abdicación de Amadeo de Saboya, e ábrese o camiño á denominada “crise do século
XX”.
2.
A CRISE
DO SÉCULO XX
-
O
século XX español comeza en 1898
-
Derrota
na guerra contra Estados Unidos:
§
Pérdense as posesións non africanas (Cuba, Porto Rico e Filipinas).
§
Proceso
de reflexión colectiva sobre o sentemento da “nación”.
-
É o
inicio da escola denominada “Xeración do 98”.
-
De 1900
a 1923 a Restauración funciona mal por dous factores:
-
Esperta
a opinión pública.
-
O Rei
boicotea o funcionamento democrático das institucións.
-
É un
País Neutral na 1ª Guerra Mundial
-
Pola
crise de identidade aberta en 1898.
-
Polo
illamento internacional nun contexto europeo.
-
Non
obstante, pola 1ª Guerra Mundial economicamente hai certa prosperidade:
finalizada a guerra as carteras de pedidos péchanse e chégase a unha difícil
situación en 1917, sendo enorme en 1918.
-
Varios
factores:
-
As
loitas sociais.
-
Movemento obreiro coa presenza dos anarquistas.
-
En 1909
Semana Tráxica de Barcelona.
-
En 1917
únense CNT e UXT e chégase á folga xeral.
-
Ao
finalizar a 1ª Guerra Mundial
-
Non
serve a estructura xurídico-política da Restauración.
-
Non
serven os partidos dinásticos:
§
non
poden controlar a situación.
§
E non
garantizan a quenda do poder.
-
A crise
de identidade nacional afecta as institucións do Estado:
§
Deslexitímase a orde pública.
§
E algún
órgano do Estado artéllase á marxe da legalidade estatal.
-
No
campo Rexionalista:
§
Cambó
convoca a Asemblea de parlamentarios catalanes (o desartellamento comenza a
tomar corpo).
·
descontentos cos órganos estatais, os cataláns reúnense pola súa conta.
·
Artéllase o nacionalismo catalán, que logo se estenderá a outras rexións.
-
En
canto ao exército: As xuntas de Defensa Militares:
§
organizacións sindicais dos oficiais.
§
Manifestan a inquietude e indisciplina do exército.
-
EN
RESUMO:
1.
Estas
circunstancias fixan as liñas da crise do século XX.
2.
Prodúcese o desastre de El Annual.
3.
A
constitución de 1876 é un texto puramente nominal.
4.
O
sistema político desmorónase.
5.
As
institucións carecen de lexitimidade.
6.
Problemas de orde pública.
-
Ante
isto: en 1923 Pronunciamento de Primo de Rivera
§
Suspéndese a Constitución de 1876.
§
Non é
un novo réxime senón unha paréntese na Restauración.
-
A
dictadura de Primo de Rivera
-
Carácter “excepcional” da Dictadura
§
Pois se
trata de poñer fin aos conflictos sociais:
·
Ilegaliza a CNT e marxina a UXT.
·
E
integra aos socialistas nos comités paritarios.
§
E poñer
fin á impopular Guerra de Africa, mediante o desembarco de Alhucemas.
-
En vez
de dar fin á Dictadura abre unha “fase civil” e inicia un proxecto
“constituínte”.
§
O seu
primeiro paso foi fundar un partido único: Unión Patriótica.
§
E por
Decreto-Lei de 1927 convoca unha Asemblea Nacional, con criterio puramente
corporativo. E as funcións que lle asigna o Decreto:
·
esperábase o texto dunha nova constitución e de 5 leis orgánicas de
desenvolvemento constitucional.
·
Funcións de control de goberno interpelando, aínda que o goberno poda ou non
contestar.
·
Designar Comisións para investigar a Administración.
-
A fin
da Monarquía
-
Dimisión de Primo de Rivera (por falta de apoio)
-
Inténtase restabelecer a Constitución de 1876 (fracasa pola oposición dos
partidos)
-
Os
partidos asinan o “Pacto de San Sebastian” solicitando eleccións municipais.
-
O Rei
nomea Presidente do Consello de Ministros: Almirante Aznar, que convoca as
municipais (triunfa Coalición Republicana-Socialista).
-
O 14 de
Abril de 1931: A República (Alfonso XIII ao exilio).
·
fórmase
goberno sobre a base dos asinantes do Pacto de S. Sebastian.
·
Convocar eleccións a Cortes Constituíntes.
-
A
segunda República
-
É un
réxime sostido pola esquerda que ha de responder aos ataques da esquerda máis
radical.
-
Eleccións a Cortes constituíntes 28 de xuño de 1931: maioría para republicanos e
socialistas.
-
E
proclámase a Constitución de 1931. “Constitución de profesores”.
·
España
como “República de traballadores de todas as clases”.
·
España
como “Estado Integral”, fórmula intermedia entre Estado-federal e
Unitario-Centralista.
·
E
decrétase a separación entre igrexa e Estado.
-
E
créase un Tribunal de Garantías Constitucionais;
·
Control
da Constitución das leis.
·
Conflicto de competencias.
·
Recursos de amparo.
·
Xustiza
política.
OBSERVACIÓNS:
A esquerda ameaza con acudir á revolución se gobernan as
dereitas, e as dereitas conspiran en secreto contra a República.
-
A
Guerra Civil
-
Sublevación 18-xullo-1936:
§
Os
sublevados son unha Xunta Militar.
§
E o
goberno depende das milicias que organizan desúpeto os partidos.
§
Existe
un “poder dual”, dous territorios e dous Estados.
-
Configúrase un Réxime “Nacional” de lexitimación carismática, e busca unha
lexitimación socio-popular mediante o Foro do Traballo (9-marzo-1938)
-
Créase
Falanxe Española e das JONS (Movemento Nacional).
OBSERVACIÓNS:
1.
Non só
foi loita de dous mentalidades.
2.
Senón
de dous formas de organizar o Estado:
a)
dende
un plano orgánico-funcional
b)
dende
un plano territorial.
-
O
fascismo español
-
A súa
forma orgánica: Falanxe española e das JONS
-
Desprezo da organización política democrática
-
O seu
concepto de “hispanidad” connotación racista
-
A
diferenza doutros, é un fascismo “non civil”
-
A
República e a Revolución
-
No
bando republicano:
§
Había
un proceso revolucionario en marcha?
§
Ou as
forzas limitáronse a defender a legalidade republicana?
-
A
defensa da República:
§
a base
de unidades fieis ao goberno
§
e os
partidos e centrais organizan un “exercito popular”.
-
Dúas
posturas:
§
Radicais: a revolución é necesaria para gañar a guerra.
§
Moderados: primeiro gañar a guerra e logo facer a revolución.
-
Solución: enfrontamento en Barcelona, maio de 1937.
-
O
Réxime de Franco
-
A
dictadura perpetúase a si mesma
§
Foro do
Traballo 1938
§
Lei de
Cortes de 1942 (sistema representativo orgánico)
§
Foro
dos Españois 17 xullo 1945
§
Lei de
Referendo 22 outubro 1946
§
Lei de
sucesión
§
Lei de
Principios do Movemento Nacional 17 maio 1958
§
Lei
Orgánica do Estado 1 xaneiro 1967
-
Tres
etapas fundamentais:
§
Etapa
fascista: 1936-1945
§
Racionalización e Modernización 1945-1959 (canalizar a estructura xurídica do
Réxime)
§
De 1959
(aprobación do plan de estabilización) a 1975: orientación tecnocrática do
Réxime.
-
dende a
Lei Orgánica do Estado (1976)
§
Sepárase a xefatura do Estado da Presidencia do Goberno.
§
Autorízanse algunhas organización: “asociacións políticas”
-
Problemas de conceptualización do Réxime de Franco
-
Teoría
do Estado nacionalsindicalista (Estado paternalista e benefactor, que resolve a
loita de clases intervindo nos sindicatos)
-
Ao
final do Réxime dous sectores enfrontados:
§
Manter
a Dictadura dura
§
Evolución das institucións.
-
Segundo
Linz: Estado autoritario distinto do Estado totalitario:
§
Pois
mantén distancia entre as institucións públicas e a sociedade.
§
e
admite certas formas de oposición.
-
Da
transición á Democracia
- Presión:
§
exterior: Europa
§
interior: os movementos en prol da Democracia.
- E aparecen tres posturas:
§
Manter
o Réxime.
§
Reforma
paulatina.
§
Ruptura
total
SOLUCIÓN:
Ruptura
pactada.
CONCLUSIÓN:
como
podemos observar España ten unha longa e inestable historia constitucional,
debida ás convulsións políticas sufridas nos séculos XIX e XX. O século XX é un
bo exemplo da complexidade do sistema político español da época. Sucediéronse
diversas e incluso contradictorias etapas histórico-políticas: dúas repúblicas,
unha terrible guerra civil, unha durísima dictadura e a reconquista dunha
Democracia esperada.
Este é o contexto necesario de
explicación que permitirá comprender como se xestan os dereitos da muller en
España e como evolucionan amodo ata a situación actual, nunhas situacións
históricas complicadas, como por outra parte, foron as de toda Europa nos
séculos XIX e XX.
|
Contidos
